Medisch Thuis

Eek, een teek

Een wandeling in de natuur doet deugd. Je komt in beweging, je wordt rustiger en je krijgt nieuwe energie. Maar er is wel een klein kruipend beestje waar je best aandacht voor hebt: de teek.

Het is goed om na elke wandeling in het groen een tekencheck uit te voeren en is het nuttig om te weten hoe je een tekenbeet herkent en hoe je een teek correct verwijdert.

Wat zijn teken?

Teken zijn kleine spinachtige diertjes. Ze lijken een beetje op platte spinnetjes en leven van bloed. Ze bijten zich vast in de huid van dieren of mensen en kunnen daar uren tot dagen blijven zitten.

Een tekenbeet voel je meestal niet, omdat een teek tijdens het bijten een verdovende stof gebruikt. Daardoor merk je vaak pas later dat er een teek op je huid zit.

Een jonge teek is heel klein, niet groter dan een speldenkop. Wanneer ze bloed opzuigt, wordt ze groter en ronder.

Waar komen teken voor?

Teken leven vooral op plekken met gras, struiken, bladeren en lage begroeiing. Je vindt ze in bossen, duinen, heidegebieden, parken, tuinen, weilanden en langs wandelpaden. Ze zitten meestal laag bij de grond, bijvoorbeeld op grassprieten, bladeren of struikjes. Ze houden van schaduwrijke, vochtige en beschutte plekjes en zijn niet zo kieskeurig wat planten betreft. Wanneer je erlangs wandelt, kunnen ze zich vastgrijpen aan je kleding of huid.

Teken worden vooral verspreid door kleine knaagdieren zoals muizen, maar ook eekhoorns, vogels, huisdieren en grotere zoogdieren zoals herten en koeien.

Ze zijn vooral actief wanneer het niet te koud is, zoals tijdens de lente en zomer, maar ook in zachte herfstperiodes of milde winters kunnen teken actief zijn (boven 6°C).

Na een wandeling, na spelen in de tuin of na werken in het groen is een tekencheck dus altijd zinvol.

Waarom moeten we alert zijn?

De meeste tekenbeten zijn onschuldig, maar sommige teken kunnen (ernstige) ziekteverwekkers overdragen. De bekendste is de bacterie die de ziekte van Lyme kan veroorzaken.

Vind je een teek op je lichaam, blijf dan rustig en verwijder deze zo snel mogelijk op de juiste manier. Hoe sneller je een teek correct verwijdert, hoe kleiner de kans dat ziekteverwekkers worden overgedragen. De kans op overdracht neemt toe naarmate de teek langer vastzit. Daarom is snel controleren en verwijderen zo belangrijk.

De ziekte van Lyme kan ontstaan wanneer een besmette teek de Borrelia-bacterie overdraagt. Lyme is meestal goed te behandelen met antibiotica, zeker wanneer de ziekte tijdig wordt herkend. Toch kan Lyme ernstiger verlopen wanneer signalen niet worden opgemerkt of wanneer behandeling te laat start.

Een belangrijk signaal is een rode kring of vlek die groter wordt rond de plaats van de beet. Die huidverandering kan na enkele dagen ontstaan, maar ook pas later. De vlek of kring jeukt meestal niet of doet geen pijn. Niet iedereen krijgt een rode kring of vlek. Let dus ook op andere signalen zoals koorts, spierpijn, hoofdpijn, gewrichtspijn, vermoeidheid of een grieperig gevoel na een tekenbeet.

Krijg je zulke signalen binnen drie maanden na een tekenbeet, neem dan contact op met je huisarts en vermeld duidelijk dat je een tekenbeet hebt gehad.

Er bestaat ook een klein risico op tekenencefalitis, ook TBE genoemd. Dit is een zeldzamere ziekte, veroorzaakt door een virus dat door besmette teken kan worden overgedragen. Dit komt in België nog maar zelden voor. Voor reizen naar bepaalde risicogebieden in Europa of verder weg wordt soms een vaccin aanbevolen. Vraag hierover advies aan je huisarts. Ook met een vaccin blijft een tekencheck belangrijk, want het vaccin beschermt niet tegen de ziekte van Lyme.

Meer info vind je op: www.itg.be/reisgeneeskunde

Waar op je lichaam moet je controleren?

Een teek kan zich overal vastbijten, maar ze kiest vaak warme, beschutte plaatsen. Controleer daarom niet alleen je armen en benen, maar ook minder zichtbare zones. Denk aan je liezen, oksels, knieholtes, bilspleet, navel, onder de rand van je ondergoed, achter je oren, in je nek en rond je haargrens. Bij (kleinere) kinderen zitten teken vaker op het hoofd, achter de oren en in de nek.

Gebruik een spiegel of vraag iemand om mee te kijken op plaatsen die je zelf moeilijk ziet. Dat is geen overbodige stap. Een teek is klein en soms niet zo makkelijk te zien op de huid. Hoe rustiger en grondiger je kijkt, hoe groter de kans dat je ze snel vindt.

Hoe verwijder je een teek correct?

Wanneer je een teek vindt, wacht dan niet en verwijder hem zo snel mogelijk, maar blijf wel rustig. Probeer de teek niet te irriteren, want dat vergroot het risico dat het zijn maaginhoud uitspuwt en zo ziekteverwekkers overdraagt op jou.

Gebruik een puntig pincet of een tekenverwijderaar. Neem de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast, bij zijn kop of monddelen. Knijp niet in het achterlichaam. Trek de teek rustig en in één beweging recht uit de huid.

Gebruik geen alcohol, olie, zeep, ether, nagellak, vuur of een sigaret om de teek los te krijgen. Dat kan de teek irriteren, waardoor het risico op overdracht van ziekteverwekkers kan vergroten.

Ontsmet niet vóór je de teek verwijdert. Eerst verwijderen, daarna pas reinigen en ontsmetten.

Blijft er een klein stukje van de teek achter in de huid, raak dan niet in paniek. Een achtergebleven stukje van de kop is meestal ongevaarlijk en komt vaak vanzelf naar buiten, zoals een splinter.

Reinig de huid goed en hou de plek in de gaten.

Na het verwijderen van de teek en het ontsmetten van je huid noteer je de datum en de plaats op je lichaam van de beet. Je kan ook een foto nemen van de beetplek. Zo kan je nadien beter opvolgen of er iets verandert.

Hoe dood je een teek?

Knijp een teek niet dood met je vingers. In het diertje kunnen ziekteverwekkers zitten.

Je kan de teek in een afgesloten potje stoppen of stevig in plakband wikkelen. Zo sterft de teek door uitdroging.

Wil je de teek bewaren om later eventueel te tonen aan een arts, steek ze dan in een goed afgesloten potje of zakje.

Was nadien altijd je handen en reinig je pincet of tekenverwijderaar.

Wat doe je na een tekenbeet?

Na een tekenbeet is opvolging belangrijk. Controleer de huid de volgende dagen en weken. Let vooral op een rode vlek of kring die groter wordt. Let ook op signalen zoals koorts, spierpijn, gewrichtspijn, onverklaarbare vermoeidheid of een ziek, grieperig gevoel.

Krijg je zulke signalen, neem dan contact op met je huisarts. Vertel erbij dat je een tekenbeet hebt gehad en wanneer dat was. Dat helpt om de juiste inschatting te maken.

Meld je tekenbeet op www.tekennet.be of via de app van TekenNet. Zo help je onderzoekers om risicogebieden beter in kaart te brengen.

Hoe verklein je de kans op een tekenbeet?

Met volgende eenvoudige gewoontes kan je de kans op een tekenbeet verkleinen:

Kledij: draag gesloten schoenen, een lange broek en een shirt met lange mouwen. Stop je broekspijpen in je sokken. Kies bij voorkeur voor kleding met een lichte kleur, want daarop zie je teken sneller lopen.
Blijf zoveel mogelijk op het pad en vermijd onnodig contact met hoog gras en dichte begroeiing.
Gebruik insectenwerende middelen met DEET, picaridine of olie van citroeneucalyptus.
Controleer na de wandeling je lichaam grondig, het duurt meestal even vooraleer een teek zich vastbijt, het is dus goed om ze te vinden voordat dat gebeurt. Er kan ook een teek op je kleding zitten of op/in je rugzak. Alles goed controleren dus, vooraleer je de teek ongewild mee naar binnen neemt.
Een stortbad nemen binnen de twee uur kan helpen om teken weg te spoelen. Zo kan je ook meteen je lichaam inspecteren. Let vooral op oksels, liezen, knieholtes en achter de oren.
Stop je kledij niet zomaar direct in de wasmachine. Teken zijn extreem taai en ook waterbestendig: teken kunnen tot wel drie weken onder water overleven en gaan dus niet zomaar dood door verdrinking tijdens het wassen. Om eventuele teken te doden moet de kledij minstens op 60°C gewassen worden en deze
temperatuur moet voor ten minste 30 minuten aangehouden worden. Was je op 30°C of 40°C, dan is de kans groot dat een teek dit overleeft. Ze kan dan in je wasmand, wasmachine of kledij achterblijven en later opnieuw op je huid terechtkomen.
Het is vooral hitte die teken doodt. Daarom is het veel zinvoller om je droge kledij 10 tot 15 minuten in de droogkast op te warmen op de hoogste stand. Natte kledij laat je minstens 30 tot 60 minuten op de hoogste stand in de droogtrommel. Daarna kan je je kledij veilig wassen en opnieuw dragen. Zo voorkom je dat een levende teek zich via de wasmand of wasmachine verspreidt.
Ook huisdieren kunnen teken meebrengen. Controleer je hond of kat na een wandeling of na het spelen in gras, struiken of bosrijk gebied. Een teek die op je huisdier zit, kan mee naar binnen komen en later op een mens terechtkomen. Daarom is het goed om ook je dieren regelmatig te controleren, zeker in periodes waarin teken actief zijn.
Teken houden niet van droogte. Wanneer een teek toch mee naar binnen komt en geen mens of dier vindt om zich vast te bijten, gaat ze, in droge omstandigheden, binnen vijf dagen dood door uitdroging. Je kan een rugzak, jas of picknickdeken die mee naar buiten is geweest op een droge, veilige plek leggen en nadien nog eens goed nakijken voordat je die opnieuw gebruikt.

Fabels over teken

Fabel: teken vallen uit bomen.

Teken vallen niet uit bomen. Ze zitten meestal laag bij de grond, in gras, bladeren en struiken. Ze grijpen zich vast wanneer je erlangs komt.

Fabel: je voelt een tekenbeet altijd.

Meestal voel je een tekenbeet niet. Daarom is controleren na een wandeling zo belangrijk. Een teek kan ongemerkt uren of dagen op de huid blijven zitten.

Fabel: je moet een teek eerst verdoven met alcohol of olie.

Niet doen. Gebruik geen alcohol, olie, zeep, ether, vuur of andere middelen vóór je de teek verwijdert. Verwijder ze meteen en ontsmet pas nadien.

Fabel: je moet een teek draaiend verwijderen.

Trek de teek rustig en recht uit de huid, zo dicht mogelijk bij de huid. Knijp niet in het achterlijf. Gebruik een tekenverwijderaar of puntig pincet.

Fabel: elke tekenbeet geeft Lyme.

Niet elke teek is besmet en niet elke beet leidt tot ziekte. De kans op Lyme na een tekenbeet wordt geschat op ongeveer twee à drie procent. Toch blijft opvolging belangrijk, omdat tijdig herkennen veel verschil kan maken.

Fabel: een teek doodknijpen is de snelste oplossing.

Knijp een teek niet dood met je vingers, en al zeker niet wanneer die nog vasthangt op je lichaam. Verwijder de teek voorzichtigt met een pincet en stop ze in een afgesloten potje of wikkel ze stevig in plakband. Was daarna je handen.

Fabel: alleen wandelaars krijgen tekenbeten.

Ook in je tuin, in het park, op een speelplein of tijdens het werken in het groen kan je een teek oplopen. Je hoeft dus geen lange wandeling te maken om met teken in contact te komen.

Fabel: alleen bij een rode kring op je huid heb je een infectie opgelopen

Een rode kring of groter wordende rode vlek rond de plaats van een tekenbeet kan een belangrijk signaal zijn. Veel mensen denken daarom dat je alleen dan alert moet zijn. Dat klopt niet helemaal.

Soms krijg je geen duidelijke kring, maar kan er toch een infectie ontstaan. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar je huid te kijken, maar ook naar hoe je je voelt. Blijf tot drie maanden na een tekenbeet aandachtig voor veranderingen. Let op signalen zoals koorts, spierpijn, gewrichtspijn, vermoeidheid of een grieperig gevoel.

Krijg je na een tekenbeet geen kring, maar voel je je toch ziek of merk je ongewone signalen op? Neem dan contact op met je huisarts en vertel erbij dat je een tekenbeet hebt gehad.

Fabel: gewassen kledij kan geen levende teken meer bevatten

Veel mensen denken dat teken een wasbeurt niet overleven. Toch zijn teken sterke beestjes. Een wasbeurt op 40°C is niet voldoende om ze te doden. Daardoor kan gewassen kledij nog levende teken bevatten.

Controleer je kledij daarom goed na een wandeling, zeker wanneer je door hoog gras, struiken of bosgebied bent gegaan. Kleding die niet op 60°C gewassen mag worden, kijk je best extra zorgvuldig na. Warmte helpt beter dan water: een droogkast op hoge temperatuur kan teken wel doden.